Hội chứng Asperger (Tự kỷ chức năng cao): Đừng nhầm với hướng nội

Hội chứng Asperger (Tự kỷ chức năng cao) là gì?

Hội chứng Asperger (Asperger Syndrome) là một dạng của rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorder - ASD). Mặc dù những người mắc hội chứng này vẫn có khả năng ngôn ngữ và nhận thức bình thường nhưng gặp nhiều khó khăn khi giao tiếp, làm việc và xử lý các vấn đề trong cuộc sống. Họ có xu hướng mất nhiều thời gian hơn trong thể hiện cảm xúc, quan điểm của bản thân cũng như duy trì các mối quan hệ xã hội. 

Bệnh có thể biểu hiện ngay từ khi còn nhỏ và càng thể hiện rõ ràng khi trẻ bắt đầu đi học và phải tiếp xúc với nhiều người hơn. 

Trước đây, Asperger được xem là một chẩn đoán riêng biệt. Tuy nhiên, từ năm 2013, Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần DSM-5 đã xếp Hội chứng Asperger (Tự kỷ chức năng cao) vào nhóm rối loạn phổ tự kỷ. Theo Sổ tay chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn tâm thần, bệnh được xếp vào nhóm Cấp độ 1 (Cần hỗ trợ) tức rối loạn phổ tự kỷ có triệu chứng nhẹ. 

Hội chứng này có thể xuất hiện ngay từ khi còn nhỏ

Nguyên nhân gây ra hội chứng Asperger là gì?

Đến nay, các chuyên gia vẫn chưa tìm ra nguyên nhân trực tiếp gây ra hội chứng Asperger (Tự kỷ chức năng cao). Các nghiên cứu khoa học cho rằng bệnh là kết quả của sự ảnh hưởng nhiều yếu tố sinh học và môi trường như sau:

• Di truyền: Tự kỷ nói chung và hội chứng Asperger (Tự kỷ chức năng cao) đều có tính chất di truyền. Nếu trong gia đình có người mắc rối loạn phổ tự kỷ thì nguy cơ trẻ mắc Asperger sẽ cao hơn. Các nhà khoa học chỉ ra rằng sự biến đổi hoặc mất đoạn gen có thể làm tăng nguy cơ mắc tự kỷ. 
• Bất thường trong quá trình phát triển não: Trong quá trình nghiên cứu về bệnh lý này, các bác sĩ đã phát hiện ra sự khác biệt về cấu trúc và chức năng của một số vùng của trẻ em mắc Asperger so với người bình thường. Điều này sẽ khiến trẻ sinh ra gặp khó khăn trong quá trình giao tiếp và duy trì các mối quan hệ.
• Các yếu tố trong thai kỳ và môi trường: Các yếu tố như tuổi cha mẹ lớn, mẹ bị nhiễm trùng trước sinh hoặc có tiếp xúc với các chất độc trong thai kỳ,... có thể làm tăng tỷ lệ hội chứng Asperger ở trẻ em.

Xem thêm: Nguyên nhân và triệu chứng của bệnh tự kỷ ở trẻ em

Các dấu hiệu cảnh báo hội chứng Asperger

Triệu chứng của hội chứng Asperger ở người lớn cũng như hội chứng Asperger ở trẻ đều được thể hiện rất rõ ở các thói quen lặp đi lặp lại và khi họ trò chuyện với người khác. Các triệu chứng thường được chia ra thành 3 nhóm như sau:

Khó khăn trong giao tiếp và tương tác xã hội

• Ít hoặc không giao tiếp được bằng mắt.
• Mất nhiều thời gian, thậm chí không hiểu được biểu cảm, cử chỉ hoặc ngôn ngữ cơ thể của người khác.
• Không hiểu sự mỉa mai, nói đùa hoặc các hàm ý trong lời nói.
• Không biết cách tiếp tục các cuộc trò chuyện.
• Ít chia sẻ cảm xúc với người khác.
• Khó kết bạn hoặc duy trì các mối quan hệ xã hội.

Hành vi và sở thích lặp lại

• Chỉ có thể nói chuyện trong phạm vi một hoặc vài chủ đề yêu thích.
• Thích làm mọi việc theo đúng trình tự quen thuộc.
• Khó chấp nhận và thích nghi những thay đổi trong sinh hoạt.
• Lặp đi lặp lại một số động tác như vẫy tay, xoay ngón tay hoặc đung đưa cơ thể.

Gặp trở ngại trong giao tiếp là một trong số các biểu hiện của tự kỷ chức năng cao 

Chẩn đoán hội chứng Asperger (Tự kỷ chức năng cao) như thế nào?

Nếu nhận thấy bản thân hoặc những người xung quanh có các triệu chứng kể trên, bạn nên sắp xếp thời gian đến gặp bác sĩ Tâm thần càng sớm càng tốt. Tùy vào độ tuổi mà các bác sĩ chuyên khoa Tâm thần sẽ khảo sát các triệu chứng và đưa ra chẩn đoán theo các phương thức khác nhau:

Các bác sĩ Tâm thần sẽ lắng nghe người bệnh chia sẻ, chỉ định làm trắc nghiệm tâm lý trước khi chẩn đoán 

Các phương pháp điều trị hội chứng Asperger

Tại Trung tâm Chăm sóc sức khỏe Tinh thần, việc điều trị tâm bệnh sẽ được chỉ định một hoặc phối hợp nhiều phương pháp tùy thuộc vào từng ca bệnh. Tuy nhiên, riêng với trường hợp bệnh nhân mắc hội chứng Asperger, phương pháp trị liệu tâm lý sẽ là trụ cột trong phác đồ điều trị. Bởi nó có thể thay đổi suy nghĩ, hành vi của người bệnh theo hướng tích cực hơn. Đồng thời, việc đào tạo các kỹ năng xã hội sẽ được bổ sung theo từng thời điểm. 

• Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT): Phương pháp này giúp người bệnh nhận ra những suy nghĩ hoặc hành vi chưa phù hợp và dần dần thay đổi chúng. Nhờ đó, người bệnh có thể kiểm soát cảm xúc tốt hơn, giảm lo âu, hạn chế các hành vi lặp đi lặp lại và thích nghi tốt hơn với những thay đổi trong cuộc sống.
• Đào tạo kỹ năng xã hội: Để khắc phục khiếm khuyết về kỹ năng xã hội của người bệnh, các buổi học được tổ chức theo hình thức cá nhân hoặc theo nhóm. Trong đó, các chuyên gia sẽ hướng dẫn bệnh nhân cách bắt đầu cuộc trò chuyện, duy trì giao tiếp, nhận biết cảm xúc của người khác và phản ứng phù hợp trong từng tình huống xã hội.
• Trị liệu ngôn ngữ: Phương thức này dành riêng cho những người tự kỷ chức năng cao gặp khó khăn trong việc giao tiếp tự nhiên. Trị liệu ngôn ngữ sẽ giúp cải thiện cách diễn đạt, điều chỉnh ngữ điệu khi nói, biết lắng nghe và trao đổi hai chiều, đồng thời học cách hiểu các tín hiệu phi ngôn ngữ như ánh mắt, nét mặt và cử chỉ.
• Phân tích hành vi ứng dụng (ABA): Đây là cách điều trị hỗ trợ bệnh nhân hình thành những hành vi tích cực thông qua việc khen ngợi và khuyến khích đúng lúc. Trẻ em/ người lớn sẽ được hướng dẫn từng bước để cải thiện khả năng giao tiếp, học tập và tự chăm sóc bản thân, đồng thời giảm dần các hành vi chưa phù hợp.
• Việc điều trị rối loạn phổ tự kỷ chưa bao giờ là của một mình bệnh nhân và cũng chưa thể phát huy hết hiệu quả khi chỉ có sự tham gia của chuyên gia tâm lý. Quá trình này rất cần sự đồng hành và phối hợp của các bậc phụ huynh. Với các trường hợp hội chứng Asperger ở trẻ, cha mẹ sẽ được chuyên gia hướng dẫn cách giao tiếp, hỗ trợ và rèn luyện các kỹ năng cho trẻ ngay tại nhà. Điều này có vai trò rất lớn trong việc giúp trẻ tiến bộ nhanh và duy trì hiệu quả điều trị lâu dài.

Bên cạnh các phương thức điều trị trên, để giảm nhẹ các triệu chứng về mặt cơ thể, các bác sĩ cũng có thể cân nhắc kê một số loại thuốc ức chế hấp thu serotonin có chọn lọc cho bệnh nhân. 

Để giúp người bệnh vượt qua hội chứng tự kỷ chức năng cao, người bệnh phải được trị liệu cùng chuyên gia tâm lý  

Các câu hỏi khác

Ai dễ mắc hội chứng Asperger?

Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng thường được phát hiện ở trẻ nhỏ. Đặc biệt, theo CDC Hoa Kỳ, các hội chứng tự kỷ ở bé trai gặp nhiều gấp khoảng 4 lần so với bé gái.

Dấu hiệu điển hình nhất của hội chứng Asperger (Tự kỷ chức năng cao) là gì?

Dấu hiệu nổi bật nhất của hội chứng này là sự khó khăn trong giao tiếp và tương tác xã hội, mặc dù khả năng ngôn ngữ và trí tuệ vẫn phát triển tương đối bình thường. Người bệnh khó duy trì giao tiếp bằng mắt khi nói chuyện, mất nhiều thời gian và công sức để hiểu cảm xúc, suy nghĩ của người khác. 

Hội chứng Asperger (Tự kỷ chức năng cao) ảnh hưởng đến cuộc sống như thế nào?

• Khó hòa nhập trong các mối quan hệ xã hội, họ có thể cảm thấy lạc lõng, cô đơn khi không có người đồng hành và chia sẻ những khó khăn trong cuộc sống
• Dễ mất cơ hội trong công việc và cuộc sống, những người mắc bệnh này có thể sở hữu kỹ năng chuyên môn tốt nhưng việc thiếu giao tiếp, gắn bó với mọi người có thể khiến họ không được công nhận và mất nhiều cơ hội trong cuộc sống. 
• Dễ căng thẳng và lo âu, việc không thích nghi được với những thay đổi nhỏ trong cuộc sống mỗi ngày có thể khiến người bệnh cảm thấy khó thư giãn. 

Có thể nói, hội chứng Asperger (Tự kỷ chức năng cao) có thể gây ra nhiều khó khăn trong giao tiếp và hòa nhập xã hội. Nhưng điều này không đồng nghĩa với việc người bệnh không thể học tập, làm việc hay xây dựng một cuộc sống bình thường. Sự đồng hành của gia đình cùng các biện pháp can thiệp điều trị tâm lý phù hợp sẽ giúp người bệnh cải thiện kỹ năng, phát huy thế mạnh và nâng cao chất lượng cuộc sống.