Rối loạn lo âu chia ly: Vì sao trẻ sợ rời xa cha mẹ đến mức ám ảnh?

Rối loạn lo âu chia ly là bệnh gì?

Rối loạn lo âu chia ly là những cảm xúc sợ hãi, lo lắng và hành động được thể hiện một cách thái quá khi phải chia tay hoặc tạm thời rời xa cha mẹ hay những người thân đã gắn bó từ lâu. Đây là rối loạn tâm thần có thể gặp cả ở người lớn và trẻ em. Tuy nhiên, nó có xu hướng xuất hiện ở trẻ em nhiều hơn do nhận thức và tâm lý còn đang trong quá trình hoàn thiện.

Các nghiên cứu khoa học cho thấy, các triệu chứng như sợ hãi, lo lắng và thiếu cảm giác an toàn... là phản ứng sinh lý bình thường ở trẻ em 8 - 12 tháng tuổi nhưng sẽ biến mất khi trẻ lên 2 tuổi. Trong trường hợp các triệu chứng kể trên không biến mất mà còn xuất hiện trầm trọng hơn như trẻ khóc nhiều, bám riết lấy người thân khi phải chia xa hoặc lo lắng đến không ngủ được thì rất có thể các biểu hiện này đang chuyển hóa thành bệnh lý rối loạn lo âu chia ly.

Nếu rối loạn lo âu ở trẻ thể hiện thường liên quan đến các tình huống khi trẻ phải xa cha mẹ hoặc người thân thiết thì ở thiếu niên và người trưởng thành, hội chứng này có thể khởi phát khi họ gặp biến cố trong cuộc sống khi học tập, làm việc xa nhà.

Rối loạn tâm thần này đặc trưng bởi triệu chứng sợ hãi, lo lắng khi phải rời xa người thân 

Dấu hiệu của rối loạn lo âu chia ly

Một số triệu chứng của rối loạn tâm thần khi người bệnh phải rời xa cha mẹ hoặc những người thân thiết có thể kể đến như sau:

• Trẻ khóc lóc dữ dội, bám chặt cha mẹ, giận dữ hoặc cầu xin người thân không rời đi.
• Lo lắng quá mức, có xu hướng tưởng tượng cha mẹ hoặc người thân bị tai nạn, mắc bệnh nặng hoặc gặp nguy hiểm, không thể ở bên cạnh mình.
• Không muốn đến trường, đi chơi hoặc tham gia các hoạt động khác nếu không có sự góp mặt của cha mẹ hay người thân.
• Luôn muốn được ngủ cùng, ở chung phòng và thường xuyên gặp ác mộng liên quan đến việc chia ly.
• Khó mở lòng, cởi mở khi học tập và mất rất nhiều thời gian để hòa nhập với bạn bè.

Ngoài ra, bệnh nhân có thể có các biểu hiện về mặt cơ thể như đau đầu, đau bụng, buồn nôn, bồn chồn như thể sắp phải rời xa người thân.

Đặc biệt, các biểu hiện bất thường này có thể biến mất khi trẻ được ở bên cha mẹ hay người thân. Chính điều này khiến cha mẹ chủ quan cho rằng đây là chuyện bình thường, không cần thăm khám hay điều trị.

Đối với người lớn, theo chia sẻ của Ths.Chuyên gia tâm lý Hoàng Quốc Lân (Trung tâm Chăm sóc sức khỏe tinh thần Phương Đông) thì những người trưởng thành mắc hội chứng này có thể cảm thấy lo lắng quá mức, ảnh hưởng đến mối quan hệ và công việc.

Ví dụ, người yêu bạn phải đi công tác, bạn nhắn tin cho anh ấy nhưng chưa nhận được câu trả lời. Vậy là bạn lo lắng đến mức liên tục gửi tin nhắn đến khi anh ấy trả lời. Điều đáng nói là bản thân người bệnh cảm thấy điều này là bình thường, cho đến khi những người xung quanh cảm thấy khó chịu vì bị quan tâm quá mức thì họ mới nhận ra.

Xem thêm:

• Rối loạn ám ảnh cưỡng chế ở trẻ em: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị
• Rối loạn tăng động giảm chú ý: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Nguyên nhân dẫn đến rối loạn lo âu chia ly

Theo các bác sĩ tại Trung tâm Chăm sóc sức khỏe Tinh thần, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, một số nguyên nhân có thể dẫn đến bệnh lý này bao gồm:

• Yếu tố di truyền: Trẻ có người thân mắc các rối loạn lo âu hoặc trầm cảm có thể có nguy cơ cao hơn.
• Đặc điểm tính cách: Trẻ nhút nhát, nhạy cảm hoặc khó thích nghi với những thay đổi có thể dễ xuất hiện lo âu khi phải xa người thân.
• Từng trải qua một số sự thay đổi lớn trong cuộc sống: Mất người thân, cha mẹ ly hôn, chuyển nhà, chuyển trường hoặc phải thay đổi môi trường sống có thể kích hoạt nỗi sợ chia ly.
• Ảnh hưởng từ phụ huynh trong quá trình trưởng thành: Cha mẹ quá bảo vệ, lo lắng quá mức hoặc trẻ thiếu cảm giác an toàn trong mối quan hệ gắn bó cũng có thể góp phần làm tăng sự lo âu.
• Gặp khó khăn trong cuộc sống: Trẻ mất nhiều thời gian để làm quen với bạn bè hoặc môi trường học tập mới có thể càng phụ thuộc vào cha mẹ và sợ phải xa người thân.

Trong nhiều trường hợp, một số biến cố trong cuộc sống có thể khiến nỗi lo âu chia ly trở nên sâu sắc hơn ở những em bé vốn đã có hệ thần kinh nhạy cảm và khuynh hướng lo lắng quá mức.

Những đứa trẻ có tính cách khép kín, nhạy cảm dễ rơi vào cơn lo âu khi phải rời xa cha mẹ hơn 

Chẩn đoán rối loạn lo âu chia ly như thế nào?

Tại Trung tâm Chăm sóc sức khỏe Tinh thần, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, các bác sĩ Tâm thần sẽ thăm khám lâm sàng để tìm hiểu về các triệu chứng cơ thể, một số trải nghiệm trong quá khứ và các bài test tâm lý.

Bên cạnh đó, người bệnh cũng có thể được yêu cầu thực hiện các xét nghiệm, phương pháp chẩn đoán hình ảnh để đánh giá các bất thường ở não bộ và loại bỏ nguyên nhân đến từ các bệnh lý khác.

Điều trị rối loạn lo âu chia ly ra sao?

Mục tiêu điều trị là giúp trẻ hiểu và kiểm soát cảm xúc lo âu, từng bước thích nghi với việc xa người thân và khôi phục các hoạt động học tập, vui chơi, sinh hoạt phù hợp với lứa tuổi.

Điều trị bằng thuốc

Nếu các triệu chứng về mặt cơ thể như hồi hộp, đập trống ngực, lo lắng, mất ngủ, suy nghĩ nhiều... của trẻ diễn ra quá thường xuyên và ở mức độ nặng, các bác sĩ sẽ cân nhắc cho trẻ dùng một số loại thuốc, chẳng hạn như thuốc chống trầm cảm nhóm ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI). Tuy nhiên, trong quá trình dùng thuốc, cha mẹ cần đặc biệt chú ý liều lượng.

Trị liệu tâm lý

Trị liệu nhận thức – hành vi (CBT) là một trong những phương pháp chính được sử dụng để điều trị rối loạn lo âu chia ly ở trẻ. Thông qua trị liệu, các em nhỏ sẽ được các chuyên gia tâm lý hướng dẫn các kỹ năng mới về mặt quản lý cảm xúc như:

• Nhận diện những suy nghĩ gây lo lắng.
• Hiểu và điều chỉnh các suy nghĩ tiêu cực.
• Học kỹ thuật thư giãn, hít thở và kiểm soát cảm xúc.

Ths. Chuyên gia tâm lý Hoàng Quốc Lân (Trung tâm Chăm sóc sức khỏe Tinh thần) trong buổi trị liệu tâm lý cho em nhỏ có biểu hiện rối loạn lo âu 

Bên cạnh CBT, liệu pháp tương tác cha mẹ – con cái (PCIT) cũng có thể được ứng dụng ở giai đoạn sau để cải thiện các vấn đề về mặt tâm lý. Phương pháp này gồm 3 giai đoạn chính:

• CDI – Tương tác do trẻ dẫn dắt: Cải thiện mối quan hệ cha mẹ – con cái thông qua việc cha mẹ thể hiện sự quan tâm, yêu thương và khen ngợi bằng cả lời nói và hành động thường xuyên, giúp trẻ cảm thấy an toàn hơn.
• BDI – Tương tác hướng dẫn sự dũng cảm: Chuyên gia tâm lý sẽ giúp trẻ từng bước đối mặt với các tình huống gây lo âu theo mức độ từ dễ đến khó và có phần thưởng cho mỗi lần vượt qua cơn lo âu.
• PDI – Tương tác do cha mẹ dẫn dắt: Bên cạnh đó, các bác sĩ tâm lý Hướng dẫn cha mẹ cách giao tiếp, thiết lập giới hạn và quản lý hành vi của trẻ phù hợp hơn.

Trong khuôn khổ các phương pháp trị liệu tâm lý, chuyên gia tâm lý cần có sự phối hợp của cha mẹ và nhà trường. Cụ thể, cha mẹ cần đóng góp và kết hợp thực hành các biện pháp hỗ trợ ở nhà, trong khi giáo viên có thể giúp trẻ cảm thấy an toàn hơn khi ở trường và từng bước hòa nhập với môi trường học tập.

Ths.Chuyên gia tâm lý Hoàng Quốc Lân và bệnh nhi trong một buổi trị liệu tâm lý 

Bệnh rối loạn lo âu chia ly ảnh hưởng đến cuộc sống như thế nào?

Bất thường về mặt cảm xúc này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cảm xúc và quá trình hình thành các kỹ năng xã hội cũng như học tập và công việc của bệnh nhân, cụ thể như sau:

• Ảnh hưởng đến học tập: Trẻ thường xuyên từ chối đến trường, khó tập trung hoặc không thể tham gia đầy đủ các buổi học và hoạt động ngoài giờ.
• Hạn chế các mối quan hệ xã hội: Nỗi sợ phải xa cha mẹ khiến trẻ ngại tham gia các hoạt động vui chơi, giao lưu với bạn bè.
• Ảnh hưởng đến giấc ngủ: Trẻ có thể không dám ngủ một mình, thường xuyên gặp ác mộng hoặc phải ngủ cùng người thân.
• Ảnh hưởng đến sự phát triển cảm xúc: Trẻ có thể bỏ lỡ nhiều trải nghiệm cần thiết để phát triển kỹ năng tự lập và khả năng thích nghi.
• Tác động đến đời sống gia đình: Cha mẹ có thể phải hạn chế các hoạt động cá nhân hoặc cơ hội trong công việc để dành thời gian ở bên con. Việc chăm sóc trẻ cũng có thể gây ra mệt mỏi, căng thẳng và ảnh hưởng xấu đến mối quan hệ giữa các thành viên.

Xem thêm: Rối loạn lo âu xã hội: Vì sao bạn sợ đến nơi đông người?

Có thể nói, rối loạn lo âu chia ly là rối loạn tâm thần có nguồn gốc từ các hoạt động bất thường của não bộ. Đây là bệnh lý không thể tự hết theo thời gian mà cần được thăm khám bởi bác sĩ Tâm thần và sự phối hợp điều trị giữa chuyên gia tâm lý với gia đình và nhà trường. Nếu được kiểm soát đúng cách, trẻ vẫn có thể có những trải nghiệm trọn vẹn, hình thành các kỹ năng xã hội cần thiết và phát triển tố chất tâm lý ổn định.