Rối loạn trầm cảm dai dẳng: Căn bệnh khiến bạn sống như đang “tồn tại”

Rối loạn trầm cảm dai dẳng là gì?

Rối loạn trầm cảm dai dẳng (Persistent Depressive Disorder - PDD) là tình trạng rối loạn cảm xúc kéo dài với mức độ từ nhẹ đến trung bình. Người bệnh có trạng thái tâm trạng buồn bã, chán nản hoặc trống rỗng kéo dài ít nhất 2 năm ở người trưởng thành (hoặc từ 1 năm ở trẻ em và thanh thiếu niên).

So với các bệnh lý trầm cảm thông thường chỉ xuất hiện rầm rộ trong một khoảng thời gian nhất định thì đặc trưng của bệnh lý này là diễn biến âm ỉ, kéo dài. Những người mắc hội chứng này luôn trong trạng thái "tồn tại". Họ không cảm thấy tuyệt vọng nhưng không thật sự cảm thấy vui vẻ, có xu hướng suy nghĩ tiêu cực, tính cách u ám và thường xuyên phàn nàn.

Hội chứng này khiến người bệnh mặc dù đang sống nhưng chỉ duy trì trạng thái “tồn tại”

Theo ThS.BSNT Nguyễn Đình Nam, không phải bệnh nhân nào bị rối loạn trầm cảm nặng cũng nhận thức được mình đang mắc bệnh. Vì khi thời gian triệu chứng kéo dài tính bằng năm, bệnh nhân có thể xem các cảm xúc buồn bã, bi quan hay thiếu động lực trở thành một phần tính cách của bản thân và càng trì hoãn việc thăm khám trầm cảm vì không nghĩ mình đang gặp vấn đề về sức khỏe tinh thần.

Do tính chất phức tạp của rối loạn sức khỏe tinh thần này mà việc điều trị phải được phối hợp giữa dùng thuốc, trị liệu tâm lý và liệu pháp tái thiết lập cuộc sống. Sự kết hợp của các phương pháp này sẽ giúp cải thiện lối sống, lấy lại động lực và giúp người bệnh trải qua cuộc sống mới tươi đẹp hơn.

Triệu chứng cảnh báo rối loạn trầm cảm dai dẳng

Theo Hiệp hội Lo âu và Trầm cảm Hoa Kỳ (ADAA), người mắc các rối loạn tâm thần ở mức độ nhẹ vẫn có thể đi làm, đi học và sinh hoạt bình thường nhưng thường có các điểm chung dưới đây:

• Luôn cảm thấy buồn bã, chán nản, thậm chí trống rỗng trong phần lớn thời gian của ngày.
• Mất hứng thú ngay cả khi họ tham gia các hoạt động yêu thích hoặc trong những dịp vui vẻ thì cảm giác hào hứng cũng không kéo dài.
• Cảm thấy mệt mỏi kéo dài, thiếu năng lượng dù không làm việc quá sức hoặc đã được nghỉ ngơi đầy đủ.
• Tự ti, có suy nghĩ tiêu cực về bản thân và hay đánh giá thấp năng lực của mình, có cảm giác bản thân vô dụng hoặc thất bại.
• Bị mất ngủ, ngủ không sâu giấc hoặc ngủ quá nhiều nhưng vẫn cảm thấy mệt mỏi sau khi thức dậy.
• Thay đổi khẩu vị, ăn rất ít hoặc ăn nhiều hơn bình thường.
• Nhạy cảm với các tình huống trong cuộc sống, dễ cáu gắt, lo lắng quá mức.

Rối loạn trầm cảm dai dẳng ảnh hưởng đến cuộc sống như thế nào?

ThS. Chuyên gia Tâm lý Hoàng Quốc Lân (Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe Tinh thần - Bệnh viện Đa khoa Phương Đông) cho hay bệnh lý trầm cảm kéo dài ảnh hưởng đến mọi khía cạnh của cuộc sống, bao gồm:

• Năng suất và kết quả học tập, công việc bị giảm sút: Cảm giác mệt mỏi, thiếu năng lượng và khó tập trung khiến bệnh nhân cảm thấy không còn đủ nhiệt huyết để làm việc và phát triển sự nghiệp.
• Ảnh hưởng đến các mối quan hệ: Việc luôn mang tâm trạng tiêu cực khiến người bệnh dần thu mình, ít giao tiếp và ngại tham gia các hoạt động xã hội. Theo thời gian, họ có thể trở nên xa cách với gia đình, bạn bè hoặc đồng nghiệp. Điều này vô tình khiến họ mất đi chỗ dựa tinh thần và khiến tình trạng trầm cảm ngày càng kéo dài.
• Ảnh hưởng đến trạng thái tinh thần: Bệnh nhân bị trầm cảm thường rơi vào trạng thái chỉ "tồn tại" chứ không thực sự "sống". Họ ít cảm nhận được niềm vui, không còn hào hứng với những mục tiêu trong tương lai và dần đánh mất sự hứng thú với cuộc sống.
• Tăng nguy cơ mắc các rối loạn tâm thần khác: Nếu không được điều trị, rối loạn trầm cảm dai dẳng có thể đi kèm với nhiều vấn đề tâm lý khác như rối loạn lo âu, rối loạn giấc ngủ, lạm dụng rượu bia và chất kích thích, rối loạn ăn uống,...

Bệnh không đe dọa trực tiếp đến tính mạng nhưng đang dần dần phá hủy đời sống tinh thần của bệnh nhân  

Chẩn đoán bệnh rối loạn trầm cảm dai dẳng như thế nào?

Các bác sĩ Tâm thần sẽ trao đổi với người bệnh để thu thập thông tin về trạng thái cảm xúc, thời gian xuất hiện triệu chứng, mức độ ảnh hưởng và tiền sử các bệnh lý khác (nếu có). Sau đó, bạn có thể được chỉ định thực hiện các bài trắc nghiệm tâm lý để đánh giá mức độ trầm cảm.

Trong một số trường hợp, các bác sĩ sẽ chỉ định bệnh nhân thực hiện các xét nghiệm để loại trừ triệu chứng cơ thể đến từ các bệnh lý thực thể như:

• Suy giáp.
• Thiếu vitamin.
• Rối loạn nội tiết.
• Các bệnh lý thần kinh.

Điều trị rối loạn trầm cảm dai dẳng như thế nào?

Nếu đáp ứng tốt với các liệu pháp trị liệu tâm lý và dùng thuốc thì người bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát được bệnh rối loạn trầm cảm. Đây cũng là hai phương pháp chính, đã và đang được các bác sĩ tích cực ứng dụng cho các bệnh nhân trên thực tế lâm sàng.

Điều trị bằng liệu pháp tâm lý

Liệu pháp tâm lý là nền tảng trong điều trị rối loạn trầm cảm dai dẳng, đặc biệt ở những trường hợp nhẹ và trung bình. Các bác sĩ Tâm thần sẽ phối hợp với Chuyên gia tâm lý để giúp người bệnh điều hòa tâm trạng, điều chỉnh lại hành vi, cảm xúc và xây dựng kỹ năng đối mặt với căng thẳng.

Trong đó, liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) hiện là một trong những phương pháp được áp dụng phổ biến và mang lại hiệu quả cao.

Ths.Chuyên gia Tâm lý Hoàng Quốc Lân trị liệu tâm lý cho bệnh nhân bị rối loạn trầm cảm  

Điều trị bằng thuốc

Để giảm nhẹ triệu chứng của bệnh trầm cảm, các bác sĩ sẽ cân nhắc kê các loại thuốc dưới đây cho bệnh nhân, bao gồm:

• Thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI).
• Thuốc ức chế tái hấp thu serotonin - norepinephrine (SNRI).

Việc dùng thuốc chỉ đóng vai trò bổ trợ, không thể trực tiếp trị khỏi bệnh. Ngoài ra, tác dụng phụ của các loại thuốc điều trị trầm cảm là rất lớn nên bạn phải tuân thủ theo đúng chỉ định của bác sĩ.

Xem thêm: Khám trầm cảm ở đâu Hà Nội? Review khám tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông

Chế độ sinh hoạt và phòng ngừa rối loạn trầm cảm dai dẳng

Điều trị bằng thuốc và liệu pháp tâm lý sẽ đạt hiệu quả cao hơn nếu người bệnh đồng thời xây dựng một lối sống lành mạnh theo gợi ý dưới đây:

• Duy trì vận động thường xuyên: Các hoạt động như đi bộ, chạy bộ nhẹ, yoga, đạp xe hoặc bơi lội giúp cơ thể tăng tiết endorphin và serotonin - những chất dẫn truyền thần kinh có vai trò cải thiện tâm trạng.
• Ngủ đủ giấc, ngủ sớm, hạn chế thức khuya và tránh sử dụng điện thoại hoặc các thiết bị điện tử trước khi ngủ.
• Xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học, ưu tiên bổ sung rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá và thực phẩm giàu omega-3, thực phẩm giàu protein,...
• Kiêng rượu bia, thuốc lá và chất kích thích vì chúng có thể khiến các triệu chứng trầm cảm trở nên nghiêm trọng hơn.
• Chia sẻ những trải nghiệm, cảm xúc mình đang có với bạn bè hoặc người thân đáng tin cậy.

Nhìn chung, rối loạn trầm cảm dai dẳng không chỉ là cảm giác buồn bã thoáng qua mà là bệnh lý tâm thần có thể kéo dài nhiều năm và ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe, công việc cũng như các mối quan hệ. Do đó, việc điều trị cần phải được thực hiện càng sớm càng tốt để kiểm soát các triệu chứng và ngăn ngừa bệnh diễn biến nghiêm trọng hơn.