Thực trạng bệnh nhân ung thư có xu hướng trẻ hoá tại Việt Nam
Ung thư đang trở thành một trong những thách thức y tế lớn nhất trên toàn cầu. Theo thống kê của Tổ chức Ung thư Toàn cầu (GLOBOCAN), năm 2022 thế giới ghi nhận khoảng 20 triệu ca ung thư mới, tăng so với 18 triệu ca vào năm 2020. Dự báo của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) cho thấy từ nay đến năm 2050, tỷ lệ mắc ung thư có thể tăng tới 142% tại các quốc gia kém phát triển và tăng 99% tại các quốc gia có mức phát triển trung bình.
Tỷ lệ người trẻ mắc bệnh ung thư ngày càng tăng
Tại Việt Nam, gánh nặng ung thư đã tăng gần gấp 3 lần trong vòng 30 năm qua. Đáng chú ý, bệnh không còn tập trung chủ yếu ở người cao tuổi mà đang có xu hướng xuất hiện ngày càng nhiều ở nhóm dân số trẻ.
Theo số liệu GLOBOCAN, Việt Nam hiện đứng thứ 90/185 quốc gia về tỷ lệ mắc mới ung thư và đứng thứ 50/185 quốc gia về tỷ lệ tử vong do ung thư. Mỗi năm, nước ta ghi nhận khoảng 182.563 ca ung thư mới và 122.690 ca tử vong do ung thư
Trung bình cứ 100.000 người dân thì có 159 người được chẩn đoán mắc ung thư mới và 106 người tử vong do căn bệnh này.
Hiện nay, hơn 350.000 người Việt Nam đang sống chung với ung thư. Đặc biệt, một nghiên cứu về các bệnh ung thư vùng đầu - cổ được chẩn đoán trong giai đoạn 2010 - 2020 cho thấy tỷ lệ bệnh nhân dưới 40 tuổi chiếm 11,2%, gần gấp đôi so với số liệu được ghi nhận cách đó 10 năm.
Mặc dù số ca mắc vẫn tiếp tục gia tăng, những tiến bộ vượt bậc của y học đã mở ra nhiều cơ hội mới trong chẩn đoán và điều trị ung thư. Ngày càng nhiều trường hợp được phát hiện sớm, điều trị hiệu quả và kéo dài thời gian sống. Theo Báo Chính phủ, Việt Nam hiện đã từng bước tiếp cận nhiều công nghệ chẩn đoán và điều trị ung thư tiên tiến của thế giới, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và chất lượng sống cho người bệnh.
Nguyên nhân nào khiến người trẻ ngày càng mắc ung thư nhiều hơn?
Những năm gần đây, tỷ lệ ung thư ở người trẻ có xu hướng gia tăng, đặc biệt là các bệnh ung thư đường tiêu hóa như ung thư đại trực tràng, ung thư dạ dày và ung thư gan. Các chuyên gia cho rằng sự thay đổi trong lối sống và môi trường sống là những yếu tố quan trọng góp phần làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.
Theo nhiều nghiên cứu, khoảng 30% trường hợp ung thư có liên quan trực tiếp đến các yếu tố lối sống không lành mạnh. Một số nguyên nhân phổ biến bao gồm:
- Thường xuyên sử dụng thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh hoặc thực phẩm chứa nhiều chất bảo quản.
- Hút thuốc lá và lạm dụng rượu bia - những yếu tố nguy cơ hàng đầu của nhiều loại ung thư, đặc biệt là ung thư đường tiêu hóa.
- Tiếp xúc kéo dài với hóa chất độc hại, khói bụi và ô nhiễm môi trường.
- Ít vận động, thừa cân hoặc béo phì làm gia tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh ung thư khác nhau.
- Căng thẳng kéo dài, áp lực từ công việc và cuộc sống có thể làm suy giảm chức năng miễn dịch, tạo điều kiện cho bệnh lý phát triển.
- Thói quen sử dụng điện thoại, máy tính và các thiết bị điện tử trong thời gian dài, đặc biệt trước khi ngủ, có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ và sức khỏe tổng thể.
- Quan hệ tình dục không an toàn hoặc nhiễm virus HPV làm tăng nguy cơ mắc các bệnh ung thư liên quan như ung thư cổ tử cung, ung thư hầu họng và ung thư hậu môn.
Lối sống không lành mạnh là yếu tố nguy cơ gây bệnh ung thư ở người trẻ
Sự trẻ hóa của bệnh ung thư là hồi chuông cảnh báo về tầm quan trọng của việc xây dựng lối sống lành mạnh, chủ động tầm soát định kỳ và phát hiện bệnh từ giai đoạn sớm. Đây được xem là giải pháp hiệu quả giúp nâng cao cơ hội điều trị thành công và giảm nguy cơ tử vong do ung thư.
Loại ung thư nào phổ biến ở người trẻ tuổi hiện nay?
Nhiều người cho rằng ung thư chủ yếu xuất hiện ở người cao tuổi. Tuy nhiên, thực tế cho thấy tỷ lệ mắc ung thư ở nhóm người trẻ tuổi (20 - 39 tuổi) đang có xu hướng gia tăng. Mặc dù không phải là những bệnh ung thư chỉ gặp ở người trẻ, nhưng các loại ung thư phổ biến trong độ tuổi này có nhiều khác biệt so với trẻ em và người lớn tuổi.
Một số loại ung thư thường gặp ở người trẻ bao gồm:
Ngay trong cùng một nhóm tuổi, tỷ lệ mắc các loại ung thư cũng có sự thay đổi theo từng giai đoạn. Chẳng hạn, u lympho thường gặp nhiều hơn ở người dưới 25 tuổi, trong khi ung thư vú, ung thư cổ tử cung và ung thư đại trực tràng có xu hướng gia tăng sau tuổi 25.
Ung thư vú
Các giai đoạn phát triển của ung thư vú
Ung thư vú là bệnh lý ác tính thường gặp ở phụ nữ và có xu hướng gia tăng theo tuổi tác. Mặc dù hiếm gặp ở phụ nữ dưới 30 tuổi, bệnh vẫn có thể xuất hiện ở người trẻ.
Dấu hiệu phổ biến nhất của ung thư vú là xuất hiện khối bất thường trong vú. Khối u thường cứng, không đau, tuy nhiên một số trường hợp có thể mềm hoặc gây đau. Cần lưu ý rằng đa số khối u vú ở phụ nữ trẻ là lành tính, nhưng vẫn cần được thăm khám để loại trừ nguy cơ ung thư.
Ngoài khối u, người bệnh có thể gặp các triệu chứng khác như đau vú, sưng vú, thay đổi da vùng vú, tụt núm vú hoặc tiết dịch bất thường từ núm vú.
Bất kỳ thay đổi bất thường nào ở tuyến vú cũng cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá để phát hiện sớm và điều trị kịp thời.
U lympho
U lympho là nhóm ung thư xuất phát từ tế bào lympho – một loại tế bào quan trọng của hệ miễn dịch. Bệnh thường ảnh hưởng đến các hạch bạch huyết, amidan, tuyến ức, tủy xương hoặc các cơ quan khác trong cơ thể.
Triệu chứng của u lympho khá đa dạng, tùy thuộc vào vị trí tổn thương. Một số dấu hiệu thường gặp gồm nổi hạch ở cổ, nách hoặc bẹn, sốt kéo dài, sụt cân không rõ nguyên nhân, đổ mồ hôi ban đêm và mệt mỏi kéo dài.
U lympho được chia thành hai nhóm chính:
- U lympho Hodgkin
- U lympho không Hodgkin
Trong đó, u lympho Hodgkin thường gặp ở người trẻ từ 15 - 40 tuổi, đặc biệt phổ biến ở nhóm tuổi 20 - 30. Ngược lại, u lympho không Hodgkin có xu hướng tăng theo tuổi nhưng vẫn có thể xuất hiện ở người trẻ. Một số thể bệnh ở nhóm tuổi này phát triển nhanh nhưng đáp ứng điều trị khá tốt nếu được phát hiện sớm.
U hắc tố (Ung thư da)
U hắc tố là dạng ung thư da nguy hiểm, hình thành từ các tế bào sắc tố da. Mặc dù thường gặp ở người lớn tuổi, đây cũng là một trong những loại ung thư phổ biến ở người dưới 30 tuổi, đặc biệt là phụ nữ trẻ.
Ví dụ về tổn thương ung thư da ở cẳng chân.
Dấu hiệu cảnh báo quan trọng nhất là sự xuất hiện của một nốt ruồi mới hoặc những thay đổi bất thường ở nốt ruồi có sẵn như:
- Tăng kích thước
- Thay đổi màu sắc
- Bờ không đều
- Hình dạng bất đối xứng
- Chảy máu hoặc loét
Những người có tiền sử gia đình mắc u hắc tố có nguy cơ mắc bệnh ở độ tuổi trẻ hơn so với dân số chung.
Sarcoma (Ung thư mô mềm và xương)
Sarcoma là nhóm ung thư phát triển từ các mô liên kết như cơ, mỡ, sụn, mạch máu hoặc xương. Mặc dù tương đối hiếm gặp, đây là loại ung thư thường xuất hiện ở thanh thiếu niên và người trẻ tuổi.
Sarcoma được chia thành hai nhóm chính:
- Sarcoma mô mềm
- Sarcoma xương
Sarcoma mô mềm có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào trên cơ thể nhưng thường gặp nhất ở tay và chân. Trong khi đó, sarcoma xương thường gây đau kéo dài, đặc biệt đau tăng về đêm hoặc khi vận động.
Hai loại ung thư xương phổ biến ở người trẻ là:
- Osteosarcoma (u xương ác tính)
- Ewing sarcoma
Các khối u này thường xuất hiện ở xương dài như xương đùi, xương cánh tay hoặc vùng xương chậu.
Ung thư cổ tử cung và ung thư buồng trứng
Ung thư cổ tử cung thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi 30 - 50 và hiếm gặp trước tuổi 20. Đây là một trong số ít loại ung thư có thể phòng ngừa hiệu quả thông qua tiêm vaccine HPV và sàng lọc định kỳ.
Triệu chứng điển hình nhất là chảy máu âm đạo bất thường, đặc biệt sau quan hệ tình dục hoặc ngoài chu kỳ kinh nguyệt.
Đối với ung thư buồng trứng, bệnh thường xuất hiện ở phụ nữ lớn tuổi hơn. Tuy nhiên, một số dạng ung thư buồng trứng xuất phát từ tế bào mầm lại có xu hướng gặp nhiều hơn ở thanh thiếu niên và phụ nữ trẻ.
Các triệu chứng thường không đặc hiệu, bao gồm đau bụng dưới, đầy hơi kéo dài, rối loạn kinh nguyệt hoặc cảm giác nhanh no khi ăn.
>>> Xem thêm: Các giai đoạn ung thư buồng trứng: Phân loại và tiên lượng
Ung thư tuyến giáp
Minh hoạ về ung thư tuyến giáp
Ung thư tuyến giáp là một trong những loại ung thư có xu hướng gia tăng ở người trẻ. Mặc dù nguy cơ mắc bệnh tăng theo tuổi tác, nhưng đây lại là loại ung thư thường được phát hiện ở độ tuổi trẻ hơn so với nhiều bệnh ung thư khác ở người trưởng thành. Bệnh gặp ở nữ giới nhiều hơn nam giới.
Dấu hiệu thường gặp nhất là xuất hiện khối u hoặc cục bất thường ở phía trước cổ. Tuy nhiên, không phải mọi khối u tuyến giáp đều là ung thư. Vì vậy, người bệnh cần được thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết để xác định chính xác nguyên nhân.
Ngoài ra, ung thư tuyến giáp còn có thể gây ra các triệu chứng như đau hoặc sưng vùng cổ, khó nuốt, khó thở và khàn tiếng kéo dài.
Một trong những ưu điểm của ung thư tuyến giáp là khả năng điều trị thành công khá cao, đặc biệt khi được phát hiện ở giai đoạn sớm và ở người trẻ tuổi.
Ung thư tinh hoàn
Ung thư tinh hoàn là loại ung thư thường gặp ở nam giới trẻ tuổi. Bệnh có thể xuất hiện ở bất kỳ độ tuổi nào nhưng phổ biến nhất trong nhóm tuổi:
- Từ 20–40 tuổi, chiếm khoảng 50% tổng số trường hợp mắc bệnh.
Triệu chứng điển hình của ung thư tinh hoàn là xuất hiện khối u bất thường hoặc tình trạng sưng to ở một bên tinh hoàn. Một số trường hợp có thể cảm thấy đau hoặc khó chịu, nhưng phần lớn bệnh nhân không có triệu chứng đau rõ rệt.
Việc phát hiện sớm các bất thường ở tinh hoàn và thăm khám kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong chẩn đoán và điều trị. Nhìn chung, ung thư tinh hoàn có tiên lượng rất khả quan và tỷ lệ chữa khỏi cao nếu được phát hiện sớm.
Ung thư đại trực tràng
Ung thư đại trực tràng thường được xem là bệnh lý của người trung niên và cao tuổi, tuy nhiên số ca mắc ở người trẻ đang có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây.
Ở nhóm tuổi trẻ, bệnh thường liên quan đến các hội chứng di truyền hoặc tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng. Các chương trình tầm soát giúp phát hiện bệnh từ giai đoạn sớm, nhưng thường chỉ được khuyến cáo cho những người có nguy cơ cao.
Các dấu hiệu cảnh báo ung thư đại trực tràng có thể bao gồm chảy máu trực tràng, phân có màu sẫm, thay đổi thói quen đại tiện kéo dài, đau bụng, chán ăn hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.
So với người lớn tuổi, bệnh nhân trẻ tuổi thường có tiên lượng tốt hơn nếu được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
U não và u tủy sống
U não và u tủy sống là nhóm bệnh lý phức tạp với nhiều thể bệnh khác nhau. Mỗi loại sẽ có đặc điểm, phương pháp điều trị và tiên lượng riêng.
Ở trẻ em, phần lớn khối u não xuất hiện tại tiểu não hoặc thân não. Trong khi đó, ở người trưởng thành, các khối u thường phát triển ở vùng trên của não. U tủy sống ít gặp hơn so với u não nhưng vẫn có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi.
Các triệu chứng của u não và u tủy sống thường phụ thuộc vào vị trí và kích thước khối u. Người bệnh có thể gặp các biểu hiện như đau đầu kéo dài, buồn nôn, nôn, nhìn mờ, nhìn đôi, chóng mặt, mất thăng bằng hoặc khó khăn khi đi lại.
Khi xuất hiện các triệu chứng thần kinh bất thường kéo dài, người bệnh nên đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và chẩn đoán sớm.
>>> Xem thêm:
Cách phòng ngừa ung thư ở người trẻ
Mặc dù nhiều loại ung thư ở người trẻ có liên quan đến yếu tố di truyền hoặc nguyên nhân chưa được xác định rõ, việc duy trì lối sống lành mạnh vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ mắc bệnh về lâu dài.
Một số biện pháp được khuyến nghị bao gồm:
- Xây dựng chế độ ăn uống cân bằng, tăng cường rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt.
- Hạn chế tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn nhanh và thực phẩm nhiều chất béo bão hòa.
- Duy trì hoạt động thể chất tối thiểu 30 phút mỗi ngày.
- Không hút thuốc lá và hạn chế sử dụng đồ uống có cồn.
- Kiểm soát cân nặng ở mức hợp lý.
- Thực hành các phương pháp giảm căng thẳng như thiền, yoga hoặc các hoạt động thư giãn khác.
- Quan hệ tình dục an toàn nhằm giảm nguy cơ lây nhiễm các virus có liên quan đến ung thư như HPV và HIV.
Mặc dù các yếu tố môi trường và lối sống không phải là nguyên nhân chính gây ung thư ở người trẻ, việc tiếp xúc kéo dài với các yếu tố nguy cơ từ sớm có thể làm gia tăng khả năng mắc ung thư trong tương lai. Vì vậy, xây dựng thói quen sống lành mạnh ngay từ khi còn trẻ là một trong những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Kết luận
Sự gia tăng các ca ung thư ở người trẻ là thực tế đang được ghi nhận tại nhiều quốc gia trên thế giới. Dù nguyên nhân có thể liên quan đến lối sống, môi trường, chế độ ăn uống hay các yếu tố di truyền, điểm chung là phần lớn bệnh đều có cơ hội điều trị hiệu quả hơn nếu được phát hiện sớm. Hiểu rõ những loại ung thư đang có xu hướng trẻ hóa không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn là bước đầu tiên để mỗi người chủ động tầm soát, thay đổi thói quen sống và giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh trong tương lai.
